🎁🗄Od lektury w pudełku do lektury w szufladzie. Trzy sposoby na książkę🎁🗄

Czasami nowy pomysł rodzi się ze starego. A czasami wystarczy spojrzeć na dobrze znaną metodę z nieco innej strony. Albo po prostu otworzyć szufladę!

W naszej bibliotece właśnie przygotowujemy miniwystawę poświęconą Astrid Lindgren z okazji jej 119. urodzin. Będą książki, fotografie, ciekawostki o pisarce i kilka niespodzianek. Jedną z nich będzie stara komoda z Ikei, która od dawna stoi w naszej bibliotecznej Cichej Przystani. Postanowiłyśmy wykorzystać jej szuflady w trochę nietypowy sposób. Każda będzie skrywała przedmioty związane z jedną z książek Astrid Lindgren. Zadaniem dzieci będzie odgadnięcie tytułu na podstawie zgromadzonych wskazówek. Nazwę „Lektura w szufladzie” przyjęłyśmy roboczo, ale chyba już z nami zostanie. Kiedy zaczęłyśmy zastanawiać się nad tym pomysłem, przypomniało nam się, że właściwie nie jest to nasze pierwsze spotkanie z literaturą zamykaną w różnych pojemnikach. Kilka lat temu przygotowałyśmy przecież „Odwrócone pudełko”, czyli własną modyfikację znanej metody „Lektura w pudełku”.

Mamy więc trzy warianty pracy z książką. Podobne, ale służące nieco innym celom.

1. Lektura w pudełku – książka zamknięta w przedmiotach

„Lektura w pudełku” jest metodą dobrze znaną wielu nauczycielom, szczególnie polonistom i nauczycielom edukacji wczesnoszkolnej. Jej podstawowa zasada jest prosta. Uczeń czyta książkę, a następnie przygotowuje pudełko wypełnione przedmiotami, które kojarzą mu się z przeczytaną historią. Mogą to być rzeczy związane z bohaterami, miejscami, wydarzeniami, a nawet emocjami. Czasem będą to przedmioty znalezione w domu, czasem własnoręcznie wykonane drobiazgi, fotografie albo rysunki. Na przykład w pudełku poświęconym „Dzieciom z Bullerbyn” (ten tytuł jest u nas na topie ostatnio😉)mogłyby znaleźć się list, cukierki, mała figurka zwierzaka, np. psa, kurczaka itd. czy przedmiot nawiązujący do jednej z dziecięcych zabaw. Najważniejsze nie jest jednak samo przygotowanie pudełka, lecz wyjaśnienie, dlaczego dany przedmiot się w nim znalazł. Uczeń prezentuje swoją pracę i opowiada o skojarzeniach. Musi więc przypomnieć sobie treść książki, wybrać istotne elementy i uzasadnić własne decyzje. Co ciekawe, ten sam utwór może zostać przedstawiony na wiele sposobów. Dwoje dzieci czytających tę samą książkę niekoniecznie wybierze identyczne przedmioty. I szczególnie wartościowe w tej metodzie. Nie chodzi wyłącznie o sprawdzenie znajomości lektury, ale także o pokazanie indywidualnego sposobu jej odczytania.

2. Odwrócone pudełko – nasz pomysł z czasów postpandemicznych

Kilka lat temu, kiedy szkoły wracały do normalnego funkcjonowania po długim okresie nauki zdalnej, wspólnie z Moniką prowadziłyśmy szkolenie w ramach projektu Szkoła Ćwiczeń. Przygotowywałyśmy propozycje pracy z lekturą, które nie wymagały korzystania z komputerów, aplikacji i kolejnych narzędzi TIK. Nie dlatego, że mamy coś przeciwko technologiom. Przeciwnie, same chętnie z nich korzystamy. Ale po miesiącach nauki zdalnej zarówno nauczyciele, jak i uczniowie mieli już za sobą naprawdę dużo czasu spędzonego przed ekranami. Krótko mówiąc, mieli jej serdecznie dość 😉Chciałyśmy zaproponować coś prostego, co pozwoli dzieciom rozmawiać, dotykać przedmiotów, kojarzyć fakty i pracować razem. Bez logowania, kodów QR i przygotowywania kolejnej prezentacji. Jednym z naszych pomysłów było „Odwrócone pudełko”. Na czym polegało odwrócenie? W klasycznej „Lekturze w pudełku” to uczeń przygotowuje przedmioty. My postanowiłyśmy zamienić role. Tym razem to nauczyciel gromadzi przedmioty, a zadaniem dzieci jest wyjaśnienie, co mają wspólnego z przeczytaną książką. Podczas szkolenia wykorzystywałyśmy między innymi „Dzieci z Bullerbyn” Astrid Lindgren (a jakże! To chyba był znak!😁). Do pudełka trafiały rozmaite drobiazgi nawiązujące do wydarzeń z lektury. Był grzebień, sznurek i kawałek kiełbasy (dobrze podsuszonej😀). Dziecko wyciągało jeden przedmiot, pokazywało go pozostałym i próbowało wyjaśnić, dlaczego znalazł się w pudełku. Czasem skojarzenie było natychmiastowe. Innym razem trzeba było przypomnieć sobie konkretną scenę, porozmawiać z kolegami albo poszukać odpowiedniego fragmentu książki.I o to chodziło. 

Co daje odwrócone pudełko? Przede wszystkim pozwala pracować z lekturą w sposób swobodny i angażujący. Nie każdy uczeń musi od razu samodzielnie opowiadać całą historię. Wystarczy, że spróbuje powiązać jeden przedmiot z konkretnym wydarzeniem. Można pracować z całą klasą, w grupach albo indywidualnie. Można losować przedmioty, przekazywać je sobie kolejno, a nawet pozwolić dzieciom wybierać te, które wydają im się najbardziej interesujące. Co ważne, nie zawsze musi istnieć tylko jedna prawidłowa odpowiedź. Jeśli dziecko potrafi przekonująco uzasadnić swoje skojarzenie i odwołać się do treści utworu, warto je wysłuchać. Ta metoda dobrze sprawdza się przy utrwalaniu i przypominaniu treści książki, którą uczniowie już znają. I to jest w sumie istotna różnica między nią a naszym najnowszym pomysłem.

3. Lektura w szufladzie – otwórz i odkryj książkę!

Pomysł pojawił się oczywiście podczas przygotowań do urodzin Astrid Lindgren. Chciałyśmy urządzić w bibliotece niewielką wystawę, która nie ograniczałaby się do ustawienia książek i rozwieszenia informacji o pisarce. W naszej Cichej Przystani stoi komoda z kilkoma rzędami szuflad. Zwykły mebel, który postanowiłyśmy zamienić w małą literacką ekspozycję. I wtedy pojawiło się skojarzenie z muzeami. W wielu współczesnych muzeach spotykamy ekspozycje, które zachęcają zwiedzających do samodzielnego odkrywania informacji. Nie wszystko znajduje się za szybą i nie wszystko jest od razu widoczne. Czasem trzeba otworzyć szufladę, zajrzeć pod klapkę, wysunąć panel albo przyjrzeć się przedmiotowi z bliska. Takie rozwiązania można spotkać między innymi w muzeach przyrodniczych, historycznych czy w przestrzeniach edukacyjnych muzeów sztuki. Szuflady mają kilka zalet. Po pierwsze, budzą ciekawość. Zamknięta szuflada sama w sobie jest obietnicą jakiejś niespodzianki, nie uważacie? Po drugie, pozwalają zwiedzającemu decydować, co i w jakiej kolejności chce odkrywać. Po trzecie, zamiast podawać wszystkie informacje od razu, zachęcają do obserwowania, porównywania, zadawania pytań i wyciągania wniosków. W muzealnictwie można spotkać nawet określenie discovery drawers, czyli "szuflady odkryć".

Pomyślałyśmy, że podobny mechanizm można przecież wykorzystać w bibliotece. Bo czemu by nie? Na czym zatem polega „Lektura w szufladzie”? Przygotowujemy kilka szuflad, a w każdej umieszczamy zestaw przedmiotów związanych z jedną książką. Nie podajemy tytułu. Dziecko otwiera szufladę, ogląda jej zawartość i próbuje odpowiedzieć na pytanie: Jaka książka ukryła się w tej szufladzie? W odróżnieniu od „Odwróconego pudełka” nie chodzi o wyjaśnienie znaczenia jednego wylosowanego przedmiotu w znanej lekturze. Tutaj wszystkie przedmioty tworzą wspólną zagadkę. Dopiero zestawienie ich ze sobą ma naprowadzić na właściwą odpowiedź. Co więcej, dziecko wcale nie musi znać książki! Może rozpoznać bohatera, może skojarzyć jeden charakterystyczny element, ale może też po prostu zaciekawić się tym, co zobaczyło. I właśnie dlatego „Lektura w szufladzie” naszym zdaniem jest idealna do biblioteki szkolnej. Nie tylko pozwala przypominać przeczytane historie. Może również zachęcać do sięgnięcia po zupełnie nieznaną książkę. 

Co ukryjemy w naszych szufladach? Na początek przygotowujemy sześć zestawów inspirowanych twórczością Astrid Lindgren. 

• Szuflada Pippi Pończoszanki: kolorowa skarpeta, najlepiej w paski, monety i mały konik. Zestaw, który prawdopodobnie wielu uczniów rozpozna od razu.
• Szuflada Emila ze Smalandii:  kawałek drewna, mała czapka typu kaszkiet i... właśnie... przydałby ię nożyk, ale chyba wytniemy go z tektury. 
• Szuflada „Mio, mój Mio”: klucz, papierowa korona i miecz. Przedmioty mają zachęcić dzieci  do odkrycia opowieścio chłopcu, który odkrywa swoje niezwykłe pochodzenie i wyrusza do odległej krainy.
• Szuflada Karlssona z Dachu: małe śmigiełko (w trakcie poszukiwań...), domek z klocków Lego i słoiczek dżemu. 
• Szuflada Detektywa Blomkvista: lupa, notes, ołówek i odcisk palca. Tu skojarzenie z bohaterem powinno pojawić się dość szybko, choć nie wszyscy uczniowie muszą znać samą książkę.
• Szuflada Ronji, córki zbójnika: szyszki, kamienie, gałązki i liście. Mały fragment lasu zamknięty w szufladzie. Zatem w długi weekend konieczny będzie spacer 😊

Przygotowanie takich zestawów nie wymaga dużych zakupów. Większość przedmiotów można znaleźć w domu, bibliotece albo wykonać z papieru i kartonu. Szuflady wyłożymy materiałem lub papierem pakowym, a ich zawartość ułożymy tak, żeby przypominała niewielkie muzealne ekspozycje. Przy każdej znajdzie się zagadka, a odpowiedź będzie ukryta na osobnej karcie, którą dziecko będzie mogło odkryć dopiero po obejrzeniu przedmiotów (zakładamy, że będą to koperty przyklejowe wewnątrz szuflady). Na komodzie ustawimy również książki Astrid Lindgren, w tym te mniej znane, oraz audiobooki. Chcemy, żeby po rozwiązaniu zagadki można było od razu sięgnąć po odpowiednią historię. Na razie jesteśmy na etapie przygotowań. Zobaczymy, jak dzieci zareagują na tę formę wystawy.

Trzy warianty, trzy nieco inne cele

Choć wszystkie trzy pomysły opierają się na łączeniu książek z przedmiotami, różnią się od siebie.

Lektura w pudełku: uczeń zna książkę, sam wybiera przedmioty i wyjaśnia swoje skojarzenia. Ćwiczy interpretowanie tekstu, selekcjonowanie informacji i prezentowanie własnych pomysłów.

Odwrócone pudełko: nauczyciel przygotowuje przedmioty związane ze znaną uczniom lekturą. Dzieci losują je lub wybierają, a następnie uzasadniają ich związek z utworem. To dobry sposób na utrwalanie treści i rozmowę o książce.

Lektura w szufladzie: nauczyciel lub uczniowie przygotowują zestaw przedmiotów, którego zadaniem jest naprowadzenie odbiorcy na tytuł książki. To forma literackiej zagadki, która może służyć zarówno przypominaniu znanych utworów, jak i promowaniu tych jeszcze nieprzeczytanych.

Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, żeby później odwrócić role i poprosić dzieci o przygotowanie własnych szuflad dla kolegów. Można też zrezygnować z komody i wykorzystać pudełka, walizki czy skrzynki. Sam mebel nie jest najważniejszy. Istotne jest to, że przedmioty stają się wskazówkami prowadzącymi do książki.

Czy to nowa metoda? Nie, nie uważamy, żeby „Lektura w szufladzie” była zupełnie nową metodą pedagogiczną.  Praca z przedmiotami, skojarzeniami i zagadkami ma długą tradycję, a „Lektura w pudełku” doczekała się wielu interesujących realizacji. Nasza propozycja jest raczej kolejną wariacją na ten temat. Łączy doświadczenia z pracy z lekturą z rozwiązaniami znanymi z wystaw muzealnych. Podoba nam się, że wykorzystuje to, co już mamy, nie wymaga specjalistycznego sprzętu ani skomplikowanych przygotowań. Można je modyfikować, dopasowywać do wieku dzieci, dostępnych materiałów i konkretnych książek.

---

Materiały i inspiracje

• Honorata Hnitecka, „Lektura w pudełku”, blog Uczę, bo lubię, 29 lutego 2024 r.
  https://uczebolubie.pl/blog/lektura-w-pudelku/

• „Sposób na lekturę, czyli lektura w pudełku”, Szkoła Polska im. Jana Pawła II przy Ambasadzie RP w Brukseli, 11 maja 2022 r.
  https://pwk.orpeg.gov.pl/2022/05/11/sposob-na-lekture-czyli-lektura-w-pudelku/

• „Sposób na lekturę, czyli LEKTURA W PUDEŁKU”, blog Na polskim bez nudy, 18 stycznia 2020 r.
  https://napolskimbeznudy.blogspot.com/2020/01/sposob-na-lekture-czyli-lektura-w-pudeku.html

• Sandra Dudley, „What's in the Drawer? Surprise and Proprioceptivity in the Pitt Rivers Museum”, The Senses and Society, t. 9, nr 3, 2014, s. 296–309.
  https://doi.org/10.2752/174589314X14023847039791

• Baltimore Museum of Art, „Patricia and Mark Joseph Education Center” – opis ekspozycji z szufladami odkryć (discovery drawers).
  https://artbmadevsite.org/josephcenter/

• Anchorage Museum, „Science Passport: Objects in Drawers” – materiały edukacyjne dotyczące obserwowania i interpretowania przedmiotów.
  https://www.anchoragemuseum.org/programs/for-educators/online-resources/science-passport-objects-in-drawers/

• Miniature Museum, „Water Cabinet” – przykład wykorzystania szuflad do odkrywania przedmiotów, historii i wspomnień.
  https://miniaturemuseum.org.uk/project/water-cabinet/